روانشناسی کودک و نوجوان

جدایی والدین و راه‌های کاهش آسیب‌های آن بر فرزندان

جدایی والدین و راه های کاهش آسیب های آن

گردآوری و ترجمه: آذین بذرافشان

بسیاری از زوج‌ها وقتی تصمیم خود را برای جدایی و طلاق می‌گیرند، نگران کودکان‌شان هستند و از خود می‌پرسند که آیا بهتر است به خاطر آنها از این تصمیم صرف‌نظر کنند یا نه؟ در این مواقع نگرانی‌های گوناگونی در ذهن والدین شکل می‌گیرد، از وضعیت زندگی خود در آینده گرفته تا حضانت فرزندان. اما بیشتر از همه نگران واکنش کودکان به طلاق هستند.

طلاق یک تغییر اساسی و اغلب آسیب‌زا در زندگی کودک به حساب می‌آید. از دید کودک طلاق به‌منزله‌ی از دست دادن خانواده‌اش است. هنگامی که والدین خبر جدایی خود را به کودک اعلام می‌کنند بسیاری از آنها دچار اضطراب، ناراحتی و عصبانیت می‌شوند. البته سن کودک بر نوع واکنش او نسبت به طلاق و درک ساختار جدید خانواده تاثیر می‌گذارد.

فهرست محتوا

تاثیر جدایی والدین بر کودکان و راه‌های کاهش آسیب‌های آن

تاثیر طلاق بر نوزادان - از تولد تا ۱۸ ماهگی

نوزادان تنش در خانه بین پدر و مادر را احساس می‌کنند اما قادر به درک دلیل این درگیری‌ها نیستند. در صورت ادامه این تنش‌ها، نوزاد (به ویژه در حضور افراد جدید) بدخلق و تحریک پذیر می‌شود. همچنین ممکن است برخی رفتارهای پس‌رفتی یا علائم تاخیر رشد از خود نشان دهد.

تاثیر طلاق بر نوپایان - از ۱۸ ماهگی تا ۳ سالگی

در این سنین پیوند اصلی کودک با والدین‌اش است. بنابراین پذیرش و درک هرگونه اختلال در خانه برایش دشوار است. علاوه بر این کودکان در این سنین خود محور هستند و فکر می‌کنند آنها باعث جدایی والدین‌شان شده‌اند. کودک در این شرایط بیشتر گریه می‌کند، بیش از حد معمول توجه والدینش را می‌خواهد، انگشت شست خود را می‌مکد، به استفاده از توالت مقاومت نشان می‌دهد، ترس از رها شدن و یا مشکل در خوابیدن دارد.

تاثیر طلاق بر کودکان پیش دبستانی - کودکان ۳ تا ۶ سال

برای کودکان پیش دبستانی مهم نیست که فضای خانه چقدر پرتنش باشد آنها مفهوم طلاق را درک نمی‌کنند و نمی‌خواهند والدینشان از هم جدا شوند. کودکان پیش دبستانی نیز مانند نوپایان فکر می‌کنند عامل جدایی پدر و مادرشان هستند. ممکن است نسبت به آینده احساس خوبی نداشته باشند، خشم خود را در درون خود محبوس کنند، افکاری ناخوشایند داشته باشند و یا گرفتار کابوس‌های شبانه شوند.

تاثیر جدایی والدین بر کودکان و راه‌های کاهش آسیب‌های آن

تاثیر طلاق بر کودکان مدرسه‌ای - کودکان ۶ تا ۱۱ سال

اگر کودکان مدرسه‌ای در محیطی با محبت پرورش یافته و بزرگ شده باشند طبیعی است ترس از رها شدن داشته باشند. کودکان ۵ تا ۸ ساله مفهوم طلاق را نمی‌فهمند و خیال می‌کنند والدین می‌خواهند از آنها طلاق بگیرند. آنها نگران از دست دادن پدرشان هستند ( اگر با مادر زندگی می‌کنند) و خیال‌بافی می‌کنند که پدر و مادرش دوباره باهم زندگی می‌کنند. در حقیقت، آنها معتقدند که می‌توانند ازدواج والدین خود را “نجات” دهند.

اما کودکان ۸ تا ۱۱ ساله ممکن است یکی از والدین را مقصر جدایی بدانند. او در ذهنش والدین را به دو دسته خوب و بد تقسیم می‌کند و با والد خوب در یک جبهه قرار می‌گیرد. آنها والدین خود را به بدجنسی یا خودخواهی متهم می‌کنند و خشم خود را به روش‌های مختلف ابراز می‌کنند: پسران با همکلاسی‌هایشان دعوا می‌کنند و با کل دنیا در جنگ هستند، در حالی که دختران مضطرب، گوشه‌گیر یا افسرده می‌شوند. به طور کلی چه دختر و چه پسر ممکن است دچار افسردگی یا سردردهای ناشی از استرس شوند و یا به بهانه مریضی از رفتن به مدرسه سرباز بزنند.

تاثیر جدایی والدین بر کودکان و راه‌های کاهش آسیب‌های آن

تاثیر طلاق بر نوجوانان

نوجوانانی که والدین‌شان از یکدیگر جدا شده‌اند احساسات گوناگونی را تجربه می‌کنند. گاهی اوقات این احساسات به صورت اختلال در زندگی آنها بروز می‌کند.

تأثیرات متداول طلاق بر نوجوانان شامل موارد زیر است:

  • مشکلات تحصیلی
  • مشکلات رفتاری در مدرسه
  • سرکشی و عدم رضایت
  • افسردگی
  • مشکل در ایجاد روابط صمیمی
  • استرس
  • احساس عصبانیت یا اندوه نسبت به یکی از والدین
  • مشکل در روابط با خواهر و برادر، همسالان و والدین
  • مشکل خواب

رفتارهای پرخطر در نوجوانانی که والدین‌شان طلاق گرفته‌اند نیز بیشتر است. در حقیقت گرایش به رفتارهای پرخطر در نوجوانانی که فرزند طلاق هستند ۱.۵ تا ۲ برابر نوجوانان دیگر است.

نمونه‌هایی از رفتارهای پرخطر نوجوانان عبارتند از:

  • رابطه جنسی زودهنگام
  • مصرف مواد مخدر
  • افکار خودکشی و اقدام به خودکشی

طلاق و تاثیر آن بر فرزند دختر

به طور کلی طلاق بر دختران و پسران تاثیرات مشابهی دارد اما هر کدام طلاق را به شکل متفاوتی تجربه می‌کنند.

تحقیقات نشان می‌دهند که دختران نوجوان تا یک سال بعد از طلاق والدین‌شان علائمی مانند افسردگی، عصبانیت و مشکلات روانی دارند. این علائم اغلب با گذشت زمان فروکش می‌کنند.

در بسیاری مواقع مادران حضانت فرزندان خود را بر عهده می‌گیرند. مطالعات نشان می‌دهد رابطه مستحکم با مادر به دختران نوجوان کمک می‌کند تا سریع‌تر با استرس‌های ناشی از طلاق کنار بیایند.

از آنجا که آنها دیگر با پدران خود زندگی نمی‌کنند، مادران باید به دختران جوان کمک کنند تا رابطه خوبی با پدر خود داشته باشند. البته لازم به ذکر است که شرایط برای هر خانواده‌ای ممکن است متفاوت باشد.

تحقیقات حاکی از آن است که طلاق می‌تواند تاثیری منفی بر پیشرفت تحصیلی و شغلی دختران داشته باشد. گزارش شده است حدود ۱۰ درصد از این دختران تمایل خود را به ادامه تحصیل از دست می‌دهند. با این حال، به طور متوسط، تحقیقات نشان می‌دهد اگر دختران حداقل از حمایت پدر یا مادر بهره‌مند باشند اکثر آنها در مدرسه خوب عمل می‌کنند.

طلاق می‌تواند رشد جسمی دختران نوجوان را تغییر دهد. دختران نوجوان در خانواده‌های مطلقه و ازدواج مجدد، زودتر از موعد به بلوغ (قاعدگی زودرس) می‌رسند. بسیاری از این دختران جوان از نظر عاطفی برای تغییراتی که به خاطر بلوغ به وجود می‌آیند, آمادگی ندارند. به همین دلیل، والدین باید هرچه زودتر با دختران جوان خود درباره این تغییرات جسمی صحبت کنند تا یاد بگیرند که چگونه با آن کنار بیایند.

فرآیند طلاق باعث می‌شود بسیاری از دختران جوان احساس کنند که باید زودتر بالغ شوند. بسیاری از والدین برای مقابله با تاثیرات منفی طلاق به کسی احتیاج دارند تا آنها را درک و حمایت کند. متأسفانه، در بسیاری از موارد این والدین (به ویژه مادران) برای دستیابی به حمایت به فرزندان خود، به ویژه به دختران کوچک خود متوسل می‌شوند. بسیاری از مادران مطلقه دخترانشان را مانند یک دوست صمیمی یا خواهر توصیف می‌کنند و احساس می‌کنند می‌توانند درباره هر چیزی با آنها صحبت کنند، از جمله روابط عاشقانه خود، افسردگی، تنهایی و فشارهای مالی. هنگامی که والدین مشکلات شخصی خود را مانند یک دوست بزرگسال آشکار می‌کند، به روح و روان فرزندش آسیب می‌رساند.

تاثیر جدایی والدین بر کودکان و راه‌های کاهش آسیب‌های آن

طلاق و تاثیر آن بر فرزند پسر

تحقیقات نشان می‌دهد طلاق والدین رفتارهایی مانند پرخاشگری یا دعوا را در پسران افزایش می‌دهد. همچنین پسران نوجوانی که والدین آنها از هم جدا شده‌اند احتمال بیشتری دارد که درگیر بزهکاری شوند. اگر قبل از طلاق اختلافات والدین زیاد باشد این تاثیرات منفی بسیار بیشتر می‌شوند.

طلاق در رشد روانی پسران نوجوان نیز تاثیر دارد. تحقیقات نشان می‌دهند که وقتی پدر و مادر طلاق می‌گیرند، سلامت روانی و اعتماد به نفس پسران نوجوان کاهش می‌یابد، به خصوص زمانی که ازدواج والدین با درگیری همراه باشد. همچنین پسران پیش دبستانی سال اول طلاق اغلب وابسته‌، نق نقو، پرخاشگر و سرکش هستند. این مشکلات بعد از یک سال اغلب فروکش می‌کنند.

عدم حضور پدر پس از طلاق تأثیری منفی بر پسران جوان می‌گذارد. تحقیقات نشان می‌دهد که بیشتر کودکان پس از چند سال، ارتباط روزمره با پدران خود را از دست می‌دهند. برخی از محققان دریافته‌اند که نبود پدر احتمالا سازگاری و رشد پسران را به تأخیر می‌اندازد. به همین دلیل، کارشناسان پیشنهاد می‌کنند پسران، به ویژه آنهایی که وارد دوره بلوغ می‌شوند، نیاز به ارتباط مداوم با پدرشان دارند.

تاثیر جدایی والدین بر کودکان و راه‌های کاهش آسیب‌های آن

چگونه به کودکان درباره طلاق بگوییم: براساس سن

شیوه اعلام خبر جدایی پدر و مادر به کودک ۲ ساله با ۱۰ ساله فرق دارد. اینجا چگونگی اعلام خبر طلاق به کودکان در هر سنی آورده شده است:

نحوه گفتگو با کودکان ۰ تا ۵ ساله درباره طلاق

نوزادان و نوپایان

  • به شدت وابسته به والدین هستند
  • قادر به درک احساسات خود و موقعیت‌های پیچیده نیستند

کودکان پیش دبستانی

  • به تدریج می‌خواهند مستقل شوند اما هنوز وابسته هستند
  • درکی از روابط علت و معلولی ندارند، هنوز قادر به فکر کردن به آینده نیستند
  • تصور می‌کنند جهان حول محور آنها می‌چرخد
  • مرز میان خیال و واقعیت برایشان مبهم است
  • قادر هستند درباره احساسات‌شان فکر کنند اما توانایی‌ آنها در صحبت کردن درباره احساسات‌شان محدود است

مراقبت و توجه دائم به کودکان احساس امنیت می‌بخشد.  بنابراین والد باید به طور کامل در خدمت این کوچولوها باشد و تا آنجا که امکان دارد زندگی‌شان (وعده‌های غذایی، خواب، حمام، بازی) طبق روال همیشه باشد. توجه داشته باشید که اگر جو خانه متشنج باشد، نوجوانان می‌توانند با رفتن به پاتوق دوستان خود فرار کنند اما نوزادان، نوپایان و کودکان پیش‌دبستانی نمی‌توانند.

کودکان پیش دبستانی به توضیحاتی ساده و واضح نیاز دارند.

جواب این سوالات را در ذهن داشته باشید: کدام والد به خانه دیگری نقل مکان می‌کند، کودک کجا زندگی خواهد کرد، چه کسی از او مراقبت خواهد کرد و چند وقت یک‌‍بار والد دیگر را خواهد دید. به این سوالات کودک پاسخ‌هایی کوتاه دهید سپس منتظر  سوالات دیگر او بمانید. انتظار نداشته باشید که با یک بار مکالمه قضیه فیصله پیدا کند. خود را برای چندین مکالمه کوتاه آماده کنید.

تاثیر جدایی والدین بر کودکان و راه‌های کاهش آسیب‌های آن

نحوه گفتگو با کودکان ۶ تا ۱۱ ساله درباره طلاق

کودکان ۶ تا ۸ ساله

  • دارای توانایی بیشتری برای فکر کردن و صحبت کردن درباره احساسات‌شان هستند
  • دیدشان گسترده‌تر بوده و کمتر خودمحور هستند، اما هنوز درک محدودی از شرایط پیچیده مانند طلاق دارند
  • روابط خارج از خانه بیشتری دارند (دوستان و مدرسه)

کودکان ۹ تا ۱۱ ساله

• دارای توانایی بیشتری برای درک، فکر کردن و صحبت کردن درباره احساسات و شرایط مربوط به طلاق هستند
• روابط خارج از خانواده (دوستان، معلمان، مربیان) توسعه بیشتری یافته و به یک عامل بزرگتر در برنامه‌ریزی زندگی کودک تبدیل می‌شوند
• مسایل را سیاه و سفید می‌بیند و به خاطر جدایی ممکن است شما را سرزنش کند
کودکان در این رده سنی قادرند درباره احساسات‌شان صحبت کنند اما این بدان معنی نیست که چون قادر به انجام این کار هستند پس حتما آن را انجام خواهند داد.
به طور غیر مستقیم به موضوع طلاق نزدیک شوید. مثلا بگویید: ” بعضی از بچه‌ها وقتی که والدین‌شان طلاق می‌گیرن احساس غم، ترس یا حتی عصبانیت می‌کنن. تو چطور؟ تو هم ناراحتی؟
علاوه بر این کتاب‌هایی که درباره طلاق هستند به کودکان کمک می‌کنند تا بیشتر به احساسات خود دقت کنند.

نحوه گفتگو با کودکان ۱۲ تا ۱۴ ساله درباره طلاق

  • ظرفیت بیشتری برای درک مسائلی مانند طلاق دارند
  • در بحث‌ها شرکت می‌کنند و قادرند برای افزایش آگاهی خود سوالاتی مطرح کنند
  • میل به استقلال بیشتر دارند و اختیارات والدین‌شان را زیر سوال می‌برند
  • روابط خارج از خانواده از اهمیت فزاینده‌ای برخوردار است

 

دستیابی به کودکان این رده سنی دشوار است و گاهی طوری رفتار می‌کنند که غیر قابل دسترس باشند. اما همه نوجوانان همچنان به ارتباط با والدین‌شان احتیاج دارند. بسیاری از نوجوانان با این کار در حال آزمایش کردن پدر و مادرشان هستند تا ببینند آیا واقعا به آنها توجه می‌شود یا نه. پس سعی کنید با نوجوان‌تان صحبت کنید حتی اگر به نظر می‌رسد او رغبتی به این کار ندارد.

منابع

https: //www.todaysparent.com/family/kids-and-divorce-an-age-by-age-guide/

https: //www.verywellfamily.com/effects-of-divorce-on-teens-2609530

https: //www.parents.com/parenting/divorce/coping/age-by-age-guide-to-what-children-understand-about-divorce/

http: //yourdivorcequestions.org/how-does-divorce-affect-girls-and-boys-differently/

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *